Fair Trade Tourism certificeert eerlijk toerisme in zuidelijke Afrika

Fair Trade Tourism (Zuid-Afrika)

Sinds de democratie in Zuid-Afrika zegevierde bij de verkiezing van Nelson Mandela als eerste zwarte president in 1994 is het toerisme in het land meer dan verdrievoudigd. Die groei zou moeten doorzetten tot 2020, wanneer volgens de National Tourism Sector Strategy (NTSS, 2011) Zuid-Afrika één van de twintig meest populaire toeristische bestemmingen ter wereld wordt.

Al jarenlang is Zuid-Afrika een voorloper in ecotoerisme en beheer van natuurreservaten. Sinds de jaren 90  groeide het besef dat de culturele verscheidenheid een toeristische troef zou kunnen zijn, maar ook dat de gemeenschappen die met hun grond, werk, cultuur en natuurlijke rijkdommen bij het toerisme betrokken zijn recht hebben om een graantje mee te pikken. Op die manier zagen verschillende initiatieven van verantwoord toerisme het licht. Sinds de eeuwwisseling speelt het land nog een grotere voortrekkersrol.

Certificering, een heus uithangbord

In 2001 richtte de Zuid-Afrikaanse afdeling van de internationale milieuvereniging IUCN (International Union for Conservation of Nature) FTTSA op als pilootproject. Doel was te analyseren of het fairtradeconcept ook kon worden toegepast op het toerisme na de apartheid. Het antwoord was positief, dus heeft FTTSA sinds 2004 haar werking voortgezet als onafhankelijke ngo. Sindsdien bundelt deze ngo verschillende initiatieven uit de sector. Verder sensibiliseert ze het publiek, doet lobbywerk bij de overheden en stond zelfs aan de wieg van het fairtradenetwerk in Zuid-Afrika.

Het belangrijkste project van FFTSA werd echter al snel het uitwerken van een eerlijk certificeringsprogramma voor toeristische producten. De normen die daarvoor worden aangenomen zijn gebaseerd op de criteria van de sector en omvatten een eerlijk loon, waardige werkomstandigheden, een eerlijke verdeling van de inkomsten en eerbied voor de culturele eigenheid en het milieu. Sindsdien werden 79 initiatieven verspreid over het hele land gecertificeerd: hotels, safari-lodges, backpacker lodges en guesthouses, maar ook georganiseerde rondreizen en avontuurlijke activiteiten. Alle initiatieven staan op een overzichtelijke website: http://www.fairtrade.travel. Sinds 2013 wil de organisatie zijn activiteiten uitbreiden buiten de landsgrenzen. Daarom veranderde ze haar naam in Fair Trade Tourism. 

Criteria

Hoewel FTT zich expliciet profileert als eerlijk label zijn haar criteria ook in overeenstemming met de normen van de toeristische sector, zoals de Global Sustainable Tourism Council Criteria of de Tourism Child Protection Code of Conduct, dat de seksuele uitbuiting van kinderen in het toerisme bestrijdt.

De belangrijkste elementen van het FTT-label zijn:

  • Een eerlijk loon: iedereen die meewerkt aan een toeristische activiteit moet een eerlijk deel van de inkomsten krijgen in verhouding tot de geleverde inspanningen.
  • Respect: zowel de gastheer of gastvrouw als de toerist moet de mensenrechten, de cultuur en het milieu eerbiedigen. Dat houdt onder andere in: waardige werkomstandigheden, bescherming van jonge arbeidskrachten, bevordering van de gelijkheid tussen vrouwen en mannen en begrip en verdraagzaamheid voor de culturele gebruiken. De druk op het milieu moet minimaal blijven: beperking van het water- en energieverbruik, hergebruik van afvalstoffen en bescherming van de biodiversiteit.
  • Democratie: iedereen die een toeristische activiteit mogelijk maakt, moet het recht en de kans krijgen om deel te nemen aan de beslissingen daarrond.
  • Transparantie: de tarieven en de boekhouding moeten transparant zijn. De reisbureaus onderhouden lange-termijnrelaties met de leverancier (voedsel, logies, ...), storten voorschotten en passen strikte voorwaarden toe bij annulering.
  • Steun aan de lokale economie: voedsel wordt zoveel mogelijk ter plaatse gekocht.
  • Speciale aandacht gaat naar belangrijke thema’s in de Zuid-Afrikaanse context, namelijk opleiding van zwarte arbeiders, de eigendomskwestie (medebeheer door zwarten) en sensibilisering voor hiv en aids.

FTT approved

Rond 2013 zette de organisatie verschillende stappen op weg naar professionalisering. Met de steun van het Trade for Development Centre en in samenwerking met de Zuid-Afrikaanse overheid maakte de organisatie een studie van de Duitse, Zwitserse, Zweedse en Nederlandse markt. Het idee was om doelgroepen af te bakenen zodat de FTT-gecertificeerde organisaties en ondernemingen duurzaam toerisme heel gericht kunnen promoten op de Europese markt.

Om belangenconflicten te vermijden werd een onderscheid gemaakt tussen marktontwikkeling enerzijds en certificering anderzijds, naar analogie met Fairtrade International, de organisatie aan de basis van het Fairtrade-label, en FLO-CERT, het controleorganisme. Voortaan staat een extern bureau (KPMG) in voor de certificering en de audits. FTT legt zich toe op het ontwikkelen van het Fair Trade Tourism-label om er een sterk merk van te maken en zoekt nieuwe mogelijkheden,
zowel voor de vraag als het aanbod.

Verschillende Zuid-Afrikaanse, Britse, Zwitserse, Duitse en Nederlandse reisbureaus verkopen al eerlijke vakanties met FTT-label. Voor de reisorganisatoren bleek certificering echter niet de meest geschikte aanpak omdat de toeristische keten uiteraard heel wat ingewikkelder is dan die van de gebruikelijke fairtradeproducten (koffie, cacao, bananen, enz.). Daarom werd in 2016 beslist om geen touroperators meer te certificeren maar om hen het statuut ‘FTT-approved’ toe te kennen.

Om ‘FTT-approved’ te zijn, moet de operator de FTT-gedragscode ondertekenen en fairtradevakanties aanbieden binnen de 12 maanden na ondertekening. Operators die reeds een Travel Life en/of TourCert-certificering bezitten, worden automatisch FTT-goedgekeurd, dankzij een overeenkomst van wederzijdse erkenning.

Een rondreis wordt als fair trade beschouwd indien minstens 50% van de overnachtingen zich in een FTT-gecertificeerd etablissement bevindt (of door een erkend gecertificeerd partnerprogramma werd ondertekend). Ook FTT-gecertificeerde activiteiten kunnen  in rekening worden gebracht om 50% te bereiken. Begin 2017 waren 38 Zuid-Afrikaanse (inbound) en 21 Europese touroperators (outbound) FTT goedgekeurd, waaronder sinds dit jaar één Belgische organisatie

Verschillende ngo’s, zoals Tourism Concern (Groot-Brittannië), EED–Tourism Watch (Duitsland), Schyst Resande (Zweden) en Akte (Zwitserland) spelen een essentiële rol in de verspreiding van het concept. Tot slot zorgt het Zuid-Afrikaanse toerismebureau voor de promotie van het label op de buitenlandse markt.

Steun van de TDC bij de ontwikkeling van eerlijk toerisme

TDC ondersteunde een project dat de rentabiliteit, concurrentiekracht en duurzaamheid van de kleine toeristische spelers buiten de Zuid-Afrikaanse grenzen wilde verbeteren. Dat resulteerde  in een bredere waaier aan toeristische producten waaruit de consumenten en operators konden kiezen. Reizen die zijn opgebouwd uit verschillende FTT-gecertificeerde producten worden aangeboden onder de noemer Fair Trade Holiday, een overkoepelend merk waaronder de toeristische producten op de markt worden gebracht in een taal die de Europese consument kent en begrijpt en waarin hij vertrouwen heeft: eerlijke handel.

Het project bestond had volgende vier doelstellingen die aansloten op de FTT-strategie:

  • Het aantal gecertificeerde ‘toeristische producten’ in Zuid-Afrika en de subregio verhogen;
  • De Zuid-Afrikaanse touroperators (inbound) onder-steunen bij de promotie van innovatieve rondreizen bij de buitenlandse reisorganisatoren;
  • Het aantal buitenlandse toeristen dat deelneemt aan rondreizen en producten van Fair Trade Tourism verhogen;
  • Het Fair Trade Tourism-model versterken om het te kunnen uitbreiden naar het hele Zuid-Afrikaanse grondgebied en de ruimere regio.


Eerlijk reizen in heel zuidelijk Afrika

FTT wil ook over de grenzen heen kijken en beetje bij beetje zijn activiteiten uitbreiden naar zeven andere landen in zuidelijk en oostelijk Afrika (Botswana, Lesotho, Madagaskar, Mozambique, Namibië, Swaziland en Tanzania). Dat zal de toerist meer keuze bieden, met rondreizen doorheen heel zuidelijk Afrika.

FTT sloot overeenkomsten van weder-zijdse erkenning af met vijf bestaande certificeringsprogramma’s voor duurzaam toerisme in Afrika (Namibië, Botswana,
Kenia, Tanzania en de Seychellen), wat een belangrijke stap betekent in de uitbreiding van het Trade Tourism-model in de regio. In landen waar er nog geen certificeringsprogramma’s bestaan, zoals Mozambique en in Madagaskar, startte FTT de certificering op van producten (activiteiten en overnachtingen): 7 in Mozambique en 8 in Madagaskar. Doel is verder uit te breiden naar de hele Afrikaanse regio door deel te nemen aan het Afrikaans platform voor certificering van duurzaam toerisme (Sustainable Tourism Certification Alliance).

http://www.fairtrade.travel